Jarmuż

Jarmuż to kapustne warzywo liściowe dla początkujących działkowców: nie tworzy główki, więc nie pęka ani nie gnije jak kapusta, a liście zbierasz na bieżąco przez całą zimę. Na jesienny i zimowy plon siej go w maju–czerwcu na rozsadę albo wprost do gruntu, sadź w czerwcu–lipcu, a zbieraj od września do lutego. Najlepiej smakuje po pierwszych przymrozkach, gdy liście robią się słodsze. Wystarczy 6–8 roślin, żeby rodzina miała zieleninę do zup i sałatek, kiedy reszta warzywnika jest już pusta.

Jakie stanowisko i gleba są najlepsze dla jarmużu?

Jarmuż rośnie najlepiej w pełnym słońcu, ale znosi też lekki półcień przez część dnia. Gleba ma być żyzna, próchnicza i utrzymująca wilgoć, o pH 6,0–7,5. Przed sadzeniem wmieszaj 3–4 kg dojrzałego kompostu na m²; jarmuż jest mniej żarłoczny niż kapusta głowiasta, ale na jałowej ziemi daje drobne, twarde liście.

Pilnuj płodozmianu. Jarmuż to ta sama rodzina co kapusta głowiasta biała, brokuł i kalafior, więc wraca na to samo miejsce po 4 latach, licząc wszystkie kapustne razem. Krótsza przerwa sprzyja kile kapusty. Na kwaśnej glebie zwapnuj grządkę jesienią przed uprawą. Dobrym przedplonem są wczesne ziemniaki, groch albo bób, po których grządka zwalnia się właśnie w czerwcu–lipcu. Przykładowy układ rotacji znajdziesz w poradniku płodozmian na działce.

Kiedy i jak siać lub sadzić jarmuż?

Na jesienny zbiór siej od maja do połowy czerwca. Wcześniejszy siew, w kwietniu, daje rośliny, które latem zarastają i w upał są łykowate, a do zimy bywają już przerośnięte. Szczegóły terminów masz na stronie kiedy siać jarmuż.

Najpewniejsza jest rozsada. Nasiona wysiewaj na głębokość 1–1,5 cm do doniczek albo do rozsadnika na grządce, w rzędy co 10–15 cm. Wschody pojawiają się po 5–8 dniach. Po 5–6 tygodniach, gdy rośliny mają 4–6 liści właściwych, posadź je na stałe miejsce w rozstawie 50 × 50 cm, a przy wysokich odmianach 60 × 50 cm. Sadź nieco głębiej niż rosły, do pierwszych liści, i od razu mocno podlej.

Możesz też siać wprost na miejsce, po 2–3 nasiona w punkcie co 40–50 cm, a potem zostawić najsilniejszą siewkę. To oszczędza przesadzania, ale grządka jest zajęta od maja.

Tabela uprawy

Najważniejsze dane o uprawie jarmużu w jednym miejscu:

Parametr	Wartość
Siew	maj–czerwiec, na rozsadę lub wprost do gruntu
Głębokość siewu	1–1,5 cm
Sadzenie	czerwiec–lipiec, rozsada z 4–6 liśćmi
Rozstawa	50 × 50 cm, wysokie odmiany 60 × 50 cm
Zbiór	wrzesień–luty, liście od dołu łodygi
Gleba	żyzna, próchnicza; pH 6,0–7,5
Nasłonecznienie	pełne słońce, znosi lekki półcień
Podlewanie	średnie, w suszę 10–15 l/m² 1–2 razy w tygodniu
Mrozoodporność	tak, zwykle do około −15°C

Jak pielęgnować jarmuż w sezonie?

Najtrudniejszy moment to lipiec i sierpień, kiedy młode rośliny wchodzą w upał. W suszę podlewaj 10–15 l/m² raz lub dwa razy w tygodniu, rano, pod rośliny, i ściółkuj międzyrzędzia skoszoną trawą albo słomą warstwą 5–7 cm. Ściółka trzyma wilgoć i ogranicza chwasty.

Po przyjęciu się rozsady podlej rośliny raz lub dwa razy gnojówką z pokrzywy rozcieńczoną 1:10, w odstępie 2–3 tygodni. Od września nie zasilaj już azotem, bo miękkie, wybujałe liście gorzej znoszą mróz. W trakcie sezonu obsyp łodygi ziemią na 5–10 cm — wysokie rośliny stoją wtedy pewniej na wietrze i pod śniegiem.

Zbiór zaczynaj od najniższych liści, gdy roślina ma ich 10–12. Wierzchołka nie ruszaj, bo z niego rosną kolejne liście. Jak rozpoznać gotowy liść i ile brać naraz, opisujemy na stronie kiedy zbierać jarmuż.

Co zagraża jarmużowi i z czym go sadzić?

Latem największym problemem są gąsienice bielinka kapustnika, które w kilka dni potrafią zjeść liście do nerwów. Najskuteczniejsza jest siatka przeciw owadom albo agrowłóknina rozłożona od posadzenia; bez osłony przeglądaj spody liści co 3–4 dni i zbieraj jaja oraz gąsienice. Pchełki ziemne dziurawią siewki i młodą rozsadę w maju–czerwcu, zwłaszcza w suszę, więc rozsadnik też przykryj i utrzymuj wilgoć. W kędzierzawych liściach chętnie chowa się mszyca kapuściana: szare kolonie spłukuj strumieniem wody albo opryskuj roztworem szarego mydła 20 g/l. Więcej domowych sposobów zebraliśmy w poradniku jak pozbyć się mszyc.

Obok jarmużu dobrze rosną koper ogrodowy, który przyciąga owady drapieżne, seler korzeniowy i sałata ogrodowa, którą posiejesz w międzyrzędziach, zanim jarmuż się rozrośnie.

Z odmian na polskich działkach najczęściej spotkasz zielony kędzierzawy półwysoki ‘Halbhoher Grüner Krauser’, czerwonofioletowy ‘Redbor’ F1 oraz toskański ‘Nero di Toscana’ o długich, pęcherzykowatych liściach, nieco mniej odporny na silny mróz.