Gorczyca na poplon: kiedy siać, ile nasion na m² i kiedy przekopać?

Gorczycę białą na poplon siej od lipca do końca sierpnia, w ilości 2–3 g nasion na m², czyli 20–30 g na grządkę 10 m². Wschodzi w kilka dni, a po 5–6 tygodniach zaczyna kwitnąć. Wtedy skoś ją i płytko wymieszaj z glebą albo zostaw na zimę jako ściółkę, bo przemarza. Gorczyca okrywa pustą glebę, wyłapuje azot, który inaczej wypłukałyby deszcze, zagłusza chwasty i dostarcza masy organicznej. Nie wiąże azotu z powietrza i należy do kapustowatych, więc nie siej jej przed kapustą, rzodkiewką ani kalarepą.

Po co siać poplon na działce?

Poplon, nazywany też międzyplonem albo nawozem zielonym, to roślina, którą siejesz na pustą grządkę po zbiorze, nie dla plonu, tylko dla gleby. Po czosnku, wczesnych ziemniakach, groszku czy sałacie grządka stoi pusta od lipca do wiosny. Przez ten czas goła ziemia zarasta chwastami, zasklepia się po deszczach, a jesienne opady wypłukują z niej azot w głąb, poza zasięg korzeni warzyw.

Szybko rosnący poplon przerywa ten proces. Gęsty łan zacienia glebę i nie daje chwastom wzejść. Korzenie wiążą grudki gleby i przerastają ją w głąb, a części nadziemne po ścięciu i wymieszaniu z glebą stają się pokarmem dla dżdżownic i mikroorganizmów, które budują próchnicę. Rośliny poplonowe pobierają też z gleby azot pozostały po uprawie. W doświadczeniach IUNG-PIB gorczyca pobierała ok. 45 kg azotu na hektar, facelia ok. 65 kg. Ten azot nie ucieka z deszczem, tylko po rozkładzie resztek wraca do gleby.

Na działce ROD poplon ma jeszcze jedną zaletę: kosztuje kilka złotych za torebkę nasion i zastępuje część kompostu, którego zwykle brakuje. Jak poplon wpisuje się w roczny plan nawożenia, pokazujemy w rankingu najlepszych nawozów naturalnych.

Gorczyca biała jest najpopularniejszym poplonem, bo rośnie najszybciej, nasiona są tanie i łatwo dostępne, a do tego dobrze znosi chłodną jesień. Nie jest jednak rośliną idealną na każdą grządkę.

Jak siać gorczycę na poplon krok po kroku?

Gorczycę siejesz rzutem, bez rzędów. Na grządkę 1,2 × 8 m wystarczy niecała torebka nasion.

1. Uprzątnij grządkę po zbiorze. Usuń resztki warzyw i chwasty, szczególnie perz i inne rozłogowe z korzeniami. Poplon zagłusza wschodzące chwasty, ale nie zniszczy rozłogów perzu.
2. Spulchnij glebę grabiami lub pazurkami na 5–10 cm. Głębokie przekopywanie nie jest potrzebne.
3. Odważ nasiona. 2–3 g na m², czyli 20–30 g na 10 m². Zważ je raz na kuchennej wadze, żeby nie siać za gęsto.
4. Wysiej rzutem. Rozsypuj nasiona równomiernie, najpierw wzdłuż, potem w poprzek grządki, połową dawki za każdym razem. Łatwiej siać równo, gdy wymieszasz nasiona z suchym piaskiem.
5. Przykryj nasiona grabiami na 1–2 cm i dociśnij glebę deską albo grzbietem grabi.
6. Podlej, jeśli nie zanosi się na deszcz. W lipcu i sierpniu gleba szybko przesycha, a gorczyca bez wody wschodzi nierówno.
7. Ścinaj na początku kwitnienia, ok. 5–6 tygodni po siewie. Skoś łan sierpem lub nożycami, rozdrobnij szpadlem i płytko wymieszaj z glebą na 10–15 cm albo zostaw na powierzchni jako ściółkę.

Nie dopuść do zawiązania nasion. Gorczyca, która przekwitnie i zostanie na grządce do jesieni, wysieje się sama i wiosną wyrośnie jak chwast między marchwią. Jeśli siejesz późno, pod koniec sierpnia, gorczyca może nie zdążyć zakwitnąć przed mrozem. Wtedy po prostu przemarznie, a jej resztki okryją glebę na zimę. Wiosną wymieszaj je płytko z ziemią 2–3 tygodnie przed siewem warzyw.

Kiedy siać poplon w polskim klimacie?

Najlepszy termin to lipiec i sierpień. Gorczyca potrzebuje ok. 6–8 tygodni wzrostu, żeby zbudować sensowną masę zieloną, a w strefach 6a–7a od połowy września dni są już krótkie i chłodne. Instytut IUNG-PIB zaleca rolnikom siew gorczycy i facelii na międzyplon do połowy sierpnia. Na działce możesz siać trochę później, do końca sierpnia lub pierwszych dni września, ale im później, tym mniej masy. Po zbiorze czosnku w lipcu, który opisujemy w poradniku kiedy zbierać czosnek, gorczyca zdąży urosnąć z zapasem.

Wrzesień to już czas na żyto ozime. Siej je do końca września. Przezimuje i ruszy wiosną, a skosić i wymieszać je z glebą trzeba co najmniej 3 tygodnie przed siewem warzyw, bo resztki żyta hamują kiełkowanie drobnych nasion. Pod koniec października na siew poplonu jest już za późno. Puste grządki okryj teraz liśćmi, słomą albo kompostem, tak jak opisujemy w poradniku przygotowanie gleby jesienią, a gorczycę zaplanuj na lipiec. Lipcowe i sierpniowe siewy znajdziesz w kalendarzu na lipiec i kalendarzu na sierpień.

Jaki poplon wybrać: gorczyca, facelia, wyka czy żyto?

Każdy poplon robi coś innego. Ilości nasion dla gorczycy i facelii wynikają z zaleceń IUNG-PIB dla rolnictwa, przeliczonych na m² z niewielkim zapasem na siew ręczny. Pozostałe są orientacyjne.

Poplon	Termin siewu	Nasiona na m²	Rodzina	Najważniejsza cecha
Gorczyca biała	lipiec – koniec sierpnia	2–3 g	kapustowate	najszybsza, tania; nie przed kapustnymi
Facelia błękitna	lipiec – połowa sierpnia	1–1,5 g	niespokrewniona z warzywami	pasuje przed każde warzywo, kwiaty dla pszczół
Wyka	lipiec – początek sierpnia	ok. 10 g	bobowate (motylkowe)	wiąże azot z powietrza
Żyto ozime	wrzesień	ok. 15–20 g	trawy	zimuje, okrywa glebę do wiosny
Gorczyca z facelią	lipiec – połowa sierpnia	1,5 g + 0,5 g	mieszanka	szybki łan i lepsza struktura

Jaki poplon pod warzywa? Przed kapustnymi, czyli kapustą, brokułem, kalafiorem, kalarepą i rzodkiewką, wybierz facelię lub wykę, nigdy gorczycę. Przed pomidorami, dyniowatymi i porem dobrze sprawdza się wyka, bo zostawia w glebie azot związany przez bakterie brodawkowe. Facelia jest najbezpieczniejszym wyborem uniwersalnym, bo nie jest spokrewniona z żadnym popularnym warzywem. Zasady następstwa roślin opisuje poradnik płodozmian na działce.

Jaki poplon na chwasty? Najszybciej zwiera łan gorczyca, a zaraz za nią facelia. Gęsty siew w terminie zagłusza chwasty jednoroczne, ale wieloletnich z rozłogami, jak perz czy podagrycznik, nie usunie. Te trzeba wybrać ręcznie przed siewem, o czym piszemy w poradniku walka z chwastami latem.

Co zrobić z gorczycą jesienią i wiosną?

Masz dwie drogi, a wybór zależy od gleby. Na ciężkiej, gliniastej glebie ścięta gorczyca rozkłada się wolno, a wiosną taka ziemia długo jest mokra i zimna. Tu lepiej skosić łan w październiku, rozdrobnić go szpadlem i płytko wymieszać z glebą jeszcze jesienią. Do wiosny resztki w dużej części się rozłożą, a grządkę wystarczy spulchnić.

Na lekkiej, piaszczystej glebie zostaw gorczycę na zimę na powierzchni. Przemarznięty łan okryje ziemię przed wiatrem, deszczem i wypłukiwaniem, a pod spodem dżdżownice będą pracować do pierwszych mrozów. Wiosną, w marcu lub kwietniu, zgrab większe łodygi na kompost, a resztę wymieszaj płytko z wierzchnią warstwą gleby. Z siewem marchwi, pietruszki i innych drobnych nasion odczekaj 2–3 tygodnie, żeby resztki zdążyły się rozłożyć.

Na działce ROD łatwo połączyć poplon z innymi pracami. Pod koniec lipca zbierasz czosnek i wczesne ziemniaki, a w ten sam weekend możesz obsiać zagon gorczycą. Jeśli na część grządek planujesz jeszcze warzywa jesienne, przeczytaj poradnik druga fala siewów warzyw, a gorczycą obsiej tylko te zagony, które do wiosny nie będą potrzebne. Na grządce pod przyszłoroczną kapustę wysiej zamiast niej facelię.

Jakie błędy najczęściej popełniają działkowcy?

Najczęstszy błąd to gorczyca przed kapustą. Gorczyca jest kapustowatą, choruje na kiłę kapusty i przyciąga te same szkodniki, na przykład pchełki. Na grządce, na której pojawiła się kiła, nie siej jej wcale.

Drugi: za gęsty siew. Garść nasion na metr to kilkadziesiąt gramów zamiast 2–3 g. Łan jest wtedy cienki, wylega, gnije u podstawy i daje mniej masy niż rzadszy siew.

Trzeci: dopuszczenie do zawiązania nasion. Gorczyca ścięta po przekwitnięciu ma twarde, zdrewniałe łodygi, które długo się rozkładają, a osypane nasiona wschodzą latami.

Czwarty: głębokie przekopanie zielonej masy. Zakopana na głębokość szpadla gorczyca gnije bez dostępu powietrza. Mieszaj ją płytko, na 10–15 cm, albo zostaw na powierzchni jako ściółkę, tak jak opisujemy w poradniku mulczowanie grządek.

Piąty: oczekiwanie, że gorczyca wyleczy glebę. Na działkowych forach krążą opinie, że odstrasza drutowce i nicienie albo „odkaża” ziemię. Zawarte w niej związki mogą działać na część organizmów glebowych, ale w skali grządki efekt jest słaby i niepewny. Traktuj gorczycę jako okrywę i źródło masy organicznej, a nie jako środek ochrony. Na ubogim piasku warto ją łączyć z kompostem, a jesienią możesz przed siewem dodać też mączkę bazaltową.

Szósty: siew we wrześniu i oczekiwanie bujnego łanu. Gorczyca posiana w drugiej połowie września ledwo wzejdzie przed mrozem. Wtedy lepiej wysiać żyto ozime albo od razu okryć grządkę liśćmi.