Chrzan

Chrzan to wieloletnia, w pełni mrozoodporna roślina z rodziny kapustnych, uprawiana dla ostrego korzenia. Jest bardzo łatwy, za to ekspansywny: każdy kawałek korzenia zostawiony w ziemi wypuszcza nową roślinę. Sadzonki korzeniowe, czyli sztobry, sadzi się w marcu–kwietniu, a korzenie kopie w październiku–listopadzie, po zaschnięciu liści, albo wczesną wiosną, w marcu. Na działce ROD uprawiaj go w zakopanym pojemniku albo w osobnym kącie.

Gdzie posadzić chrzan na działce, żeby się nie rozrastał?

Chrzan najgrubsze korzenie daje w pełnym słońcu, ale rośnie też w półcieniu, np. za altaną albo przy kompostowniku. Wybierz miejsce, którego nie będziesz przekopywać ani glebogryzarką, ani szpadlem. Pocięte korzenie odrastają, więc narzędzia rozwlekają chrzan po całej działce.

Najpewniejszy sposób to zakopany pojemnik: stare wiadro, beczka albo duża donica o głębokości co najmniej 40–50 cm, z otworami w dnie, wkopane tak, by brzeg wystawał 3–5 cm nad ziemię. Drugi sposób to osobny kąt działki, odgrodzony pionowym obrzeżem wkopanym na 30–40 cm. Nie sadź chrzanu przy granicy z sąsiadem — korzenie nie znają miedzy.

Gleba ma być głęboka, żyzna, próchnicza i stale lekko wilgotna, o pH 6,0–7,5. Na płytkiej, kamienistej ziemi korzenie rozwidlają się i są cienkie. Przed sadzeniem wmieszaj 3–4 kg dojrzałego kompostu na m². Chrzan to roślina kapustna, więc w płodozmianie nie sadź go po kapuście ani brokułach.

Kiedy i jak sadzić chrzan?

Sztobry sadź w marcu–kwietniu, gdy ziemię da się już uprawić. Sztobry to boczne korzenie grubości ołówka lub palca i długości 20–30 cm. Najlepiej odłożyć je jesienią przy wykopywaniu chrzanu i przezimować w wilgotnym piasku w piwnicy.

Przed sadzeniem przetrzyj środkową część sztobra szorstką szmatką, żeby usunąć pąki i drobne korzonki. Zostaw nietknięte 2–3 cm na górze i na dole. Dzięki temu wyrośnie jeden gruby, gładki korzeń zamiast pęku cienkich. Sztobry sadź ukośnie, pod kątem około 45°, górną częścią 3–5 cm pod powierzchnią. Szczegóły opisuje strona kiedy sadzić chrzan.

Tabela uprawy

Najważniejsze dane dla działkowca:

Parametr	Wartość
Sadzenie sztobrów	marzec–kwiecień
Sztobry	20–30 cm długości, grubość ołówka lub palca
Sposób sadzenia	ukośnie, ok. 45°, góra 3–5 cm pod ziemią
Rozstawa	60–70 × 30–40 cm
Zbiór	październik–listopad lub marzec
Gleba	głęboka, żyzna, wilgotna; pH 6,0–7,5
Nasłonecznienie	pełne słońce lub półcień
Podlewanie	średnie, regularne w suszy
Mrozoodporność	pełna, w strefach 6a–7a

Jak pielęgnować chrzan w sezonie?

Chrzan nie wymaga wiele. W suszy podlewaj go co 7–10 dni, około 10 l wody na m², bo w przesuszonej ziemi korzeń twardnieje, robi się łykowaty i bardzo ostry. Ściółka z kompostu lub skoszonej trawy ogranicza parowanie i chwasty; jak ją rozłożyć, opisuje poradnik o ściółkowaniu grządek.

Nawożenie wystarcza jedno: kompost wiosną przed sadzeniem. Świeży obornik daje bujne liście i rozwidlone korzenie. W pojemniku sprawdzaj wilgotność częściej, bo ziemia przesycha szybciej niż na grządce. Przez cały sezon wyrywaj młode rośliny chrzanu, które wyrosły poza pojemnikiem lub obrzeżem — im wcześniej, tym łatwiej.

Jakie choroby i szkodniki zagrażają chrzanowi?

Wiosną liście dziurawią pchełki, czyli małe, skaczące chrząszcze, które atakują też rzodkiewkę i kapustę. Dorosłym roślinom zwykle nie szkodzą, a młode chroni regularne podlewanie, bo pchełki nie lubią wilgoci. Latem liście zjadają też gąsienice bielinka. Zbieraj je ręcznie.

Z chorób najczęściej spotkasz białą rdzę: białe, wypukłe skupiska zarodników na spodniej stronie liści. Porażone liście usuwaj i wynoś z działki. Inne plamy na liściach porównasz w poradniku jak rozpoznać choroby grzybowe.

Chrzan stoi w swoim kącie, więc sąsiedztwo ma niewielkie znaczenie. Według tradycji sadzi się go w rogach poletka z ziemniakami, choć na działce trzymaj go w pojemniku, a nie między rzędami.

Kiedy i jak wykopywać chrzan?

Najgrubsze korzenie wykopiesz po pierwszym sezonie, w październiku–listopadzie, gdy liście zżółkną i zaschną. Możesz też zostawić je w ziemi na zimę i wykopać w marcu, zanim ruszą liście. Ostrożnie odkop roślinę widłami, wyjmij cały korzeń razem z bocznymi i odłóż proste, cienkie korzenie na sztobry. W pojemniku wystarczy go wyjąć i wysypać ziemię.

Korzenie do kuchni oczyść z ziemi, ale nie myj ich przed przechowaniem. Przełóż je wilgotnym piaskiem w skrzynce i trzymaj w chłodnej piwnicy w temperaturze 0–4°C — wytrzymają tak do wiosny. Kilka korzeni na bieżąco przechowasz w lodówce w woreczku. Ziemię w pojemniku odśwież kompostem, a nowe sztobry posadź w nim w marcu. Inne prace na koniec sezonu znajdziesz w kalendarzu na październik. Technikę i przechowywanie opisuje strona kiedy zbierać chrzan.