Czy istnieje skuteczny oprysk na drutowce?

Nie w zwykłym sensie. Drutowce żyją w glebie, więc oprysk liści ich nie dosięga. Środki doglebowe są przeznaczone głównie dla upraw towarowych, a dla działkowców wybór jest bardzo mały. Jeśli rozważasz jakiś preparat, sprawdź, czy jest zarejestrowany do użytku amatorskiego na daną uprawę, jaką ma karencję i jak wpływa na pszczoły i organizmy glebowe.

Skąd się biorą drutowce na działce?

To larwy chrząszczy sprężyków, które składają jaja głównie w trawie i na nieuprawianych gruntach. Najwięcej drutowców jest na działkach przejętych po zaniedbanym trawniku lub ugorze, przez pierwsze 2–3 lata uprawy.

Czy ziemniaki z dziurami po drutowcach nadają się do jedzenia?

Tak, jeśli wytniesz uszkodzone miejsca i bulwa nie gnije. Gorzej z przechowywaniem, bo przez korytarze wnikają choroby i takie bulwy szybciej psują się w piwnicy. Zjedz je najpierw, a do przechowania odłóż tylko nieuszkodzone.

Czy nicienie działają na drutowce?

Mogą pomóc, ale efekt bywa nierówny. Biopreparaty z nicieniami owadobójczymi działają tylko w wilgotnej glebie o temperaturze powyżej około 12°C i trzeba je stosować dokładnie według instrukcji. Traktuj je jako uzupełnienie pułapek i uprawy gleby, nie jako jedyną metodę.

Drutowce w ziemniakach – zwalczanie bez chemii na działce

Drutowce zwalczysz na działce bez oprysku, łącząc trzy metody. Najpierw wyłapuj je pułapkami z połówek ziemniaka zakopanych na 5–10 cm i sprawdzaj je co 2–3 dni. Potem spulchniaj i przekopuj glebę wiosną i jesienią, żeby wystawić larwy ptakom. Przez pierwsze 2–3 lata po trawniku lub ugorze nie sadź tam ziemniaków ani marchwi. Wczesne odmiany ziemniaka wykop w lipcu, zanim drutowce wejdą w bulwy. Oprysk na drutowce praktycznie nie działa, bo larwy żyją w ziemi.

Czym są drutowce i jak je rozpoznać?

Drutowce to larwy chrząszczy z rodziny sprężykowatych, nazywanych sprężykami. Dorosłe sprężyki są niepozorne, ciemne, długości około 1 cm. Położone na grzbiecie podskakują z charakterystycznym kliknięciem i tak najłatwiej je poznać. Same chrząszcze nie robią szkód w warzywniku. Problem stanowią ich larwy.

Drutowiec jest wąski, walcowaty, twardy w dotyku i lśniący, w kolorze żółtym do żółtobrązowego. Ma od 1 do około 3 cm długości i trzy pary krótkich nóg tuż za głową. Nazwa wzięła się z tego, że larwa przypomina kawałek drutu. Przy przekopywaniu łatwo ją odróżnić od miękkich, białych, wygiętych w literę C pędraków chrabąszcza.

Larwy rozwijają się w glebie długo, zwykle od trzech do pięciu lat. Przez cały ten czas żerują na korzeniach, bulwach i nasionach, a w jednej glebie żyją naraz larwy z kilku roczników. Dlatego jeden sezon walki rzadko kończy problem. Z drugiej strony każdy rok uprawy, przekopywania i wyłapywania wyraźnie zmniejsza ich liczbę.

Dlaczego drutowce pojawiają się w ziemniakach na nowej działce?

Samice sprężyków składają jaja głównie w glebie porośniętej trawą. Gęsta darń daje larwom stały pokarm z korzeni i spokój od kopania. Dlatego najwięcej drutowców spotkasz na działkach przejętych po zaniedbanym trawniku, ugorze albo wieloletnim zakrzaczeniu. Dotyczy to też grządek założonych w miejscu dawnego trawnika na własnej działce.

Kiedy przekopiesz darń i posadzisz warzywa, larwy tracą swój dotychczasowy pokarm. Wtedy przenoszą się na to, co znajdą, czyli ziemniaki, marchew, buraki, korzenie sałaty i kiełkujące nasiona kukurydzy. Na ziemniakach zostawiają wąskie, okrągłe korytarze o średnicy kilku milimetrów, biegnące w głąb bulwy. Marchew ma podobne kanaliki i często pęka lub gnije.

Szkody nie kończą się na dziurach. Przez korytarze do bulw wnikają bakterie i grzyby, więc uszkodzone ziemniaki gorzej się przechowują. Jeśli przejmujesz zarośniętą działkę, zaplanuj pierwszy rok tak, jak opisujemy w poradniku zaniedbana działka ROD – pierwsze 30 dni. Dobrze dobrane pierwsze uprawy oszczędzą Ci rozczarowania przy wykopkach.

Drutowce najaktywniej żerują przy wierzchniej warstwie gleby wiosną i od końca lata do jesieni, gdy ziemia jest wilgotna i umiarkowanie ciepła. W suche, upalne tygodnie schodzą głębiej, ale wtedy chętnie wgryzają się w soczyste bulwy, w których szukają wody. Dlatego szkody w ziemniakach rosną pod koniec sezonu, a późne wykopki w suchą jesień bywają najgorsze.

Jak wyłapywać drutowce pułapkami krok po kroku?

Pułapki z ziemniaka to najprostszy i najtańszy sposób, żeby sprawdzić, ile drutowców masz w glebie, i jednocześnie je wyłapać:

Przekrój kilka ziemniaków na połówki. Możesz użyć starych bulw z piwnicy albo kawałków marchwi.
Nadziej każdą połówkę na patyk. Patyk pozwoli łatwo znaleźć i wyciągnąć pułapkę.
Zakop połówki na głębokość 5–10 cm przekrojem w dół, co około 1 m na grządce. Na typowym zagonie 1 × 5 m wystarczy 5–6 pułapek.
Sprawdzaj pułapki co 2–3 dni. Wyciągnij ziemniak, zbierz wbite w niego larwy i zniszcz je albo wrzuć do pojemnika dla ptaków.
Wymieniaj przynętę co 7–10 dni albo wcześniej, gdy zacznie gnić.
Rozstaw pułapki 2–3 tygodnie przed sadzeniem. Najlepszy czas to kwiecień i maj, potem druga połowa sierpnia i wrzesień, gdy larwy wracają bliżej powierzchni.

Działa też pułapka z kiełkującego ziarna. Zakop w płytkim dołku garść namoczonej pszenicy lub kukurydzy, a po tygodniu przesiej tę ziemię i wybierz larwy. Pułapki nie oczyszczą gleby w jeden sezon, ale przy regularnym stosowaniu wyraźnie zmniejszają szkody.

Jak pomaga uprawa gleby, płodozmian i nicienie?

Druga linia obrony to uprawa gleby. Drutowce nie lubią rozkopywanej ziemi, a wyrzucone na powierzchnię larwy szybko wysychają albo zjadają je ptaki. Przekopuj grządki płytko wiosną i drugi raz jesienią, gdy larwy są w wierzchniej warstwie. Kiedy i jak głęboko kopać, opisujemy w poradniku kiedy przekopać działkę. Kopiąc, wybieraj każdą widoczną larwę. Usuwaj też perz i inne trawy, bo ich korzenie karmią drutowce między sezonami.

Trzecia metoda to przemyślany dobór roślin. Na świeżo przekopanym trawniku przez pierwsze 2–3 lata nie sadź ziemniaków, marchwi ani buraków. W tym czasie uprawiaj warzywa mniej podatne, na przykład fasolę, groch, bób, cukinię czy dynię, a ziemniaki posadź w miejscu, które jest uprawiane od dawna. Uprawa gorczycy na zielony nawóz bywa polecana do ograniczania drutowców. Badania dają tu mieszane wyniki, ale gorczyca i tak poprawia strukturę gleby. Szerzej piszemy o tym w poradniku o płodozmianie.

Czwarta metoda to nicienie owadobójcze. To mikroskopijne organizmy, które wnikają w larwy w glebie i je zabijają. Biopreparaty z nicieniami podlewasz wilgotną glebę, wieczorem lub w pochmurny dzień, przy temperaturze gleby powyżej około 12°C. Wobec drutowców działają słabiej niż wobec niektórych innych szkodników glebowych, więc traktuj je jako dodatek. Podobne nicienie, ale innego gatunku, stosuje się przeciw ślimakom, o czym piszemy w poradniku ochrona przed ślimakami.

Metoda	Jak i kiedy	Uwagi
Pułapki z ziemniaka	połówki na 5–10 cm, co 1 m; kwiecień–maj i sierpień–wrzesień	sprawdzaj co 2–3 dni, wymieniaj co 7–10 dni
Pułapki z ziarna	namoczona pszenica lub kukurydza w płytkim dołku	przesiej ziemię po tygodniu
Przekopywanie	płytko wiosną i jesienią, wybieranie larw	wystawia larwy ptakom
Odchwaszczanie	usuwanie perzu i traw z grządek	odbiera pokarm między sezonami
Dobór roślin	2–3 lata bez ziemniaków i marchwi po trawniku	fasola, groch, bób, dynia są mniej podatne
Wczesne wykopki	wczesne odmiany ziemniaka wykopane w lipcu	mniej czasu na wgryzanie się w bulwy
Nicienie owadobójcze	podlewanie wilgotnej gleby powyżej około 12°C	efekt nierówny, stosuj według instrukcji

Czy oprysk na drutowce ma sens?

Wiele osób szuka oprysku na drutowce, ale taki zabieg nie ma sensu. Larwy żyją kilka, a w suszy nawet kilkadziesiąt centymetrów pod ziemią, więc oprysk liści ziemniaka ich nie dosięga. Środki doglebowe stosowane w rolnictwie są przeznaczone głównie dla profesjonalistów, a dla działkowców wybór jest bardzo mały lub żaden.

Jeśli mimo to rozważasz jakiś preparat, sprawdź na etykiecie, czy jest zarejestrowany do użytku amatorskiego na daną uprawę i szkodnika, jaką ma karencję oraz jak działa na pszczoły i organizmy glebowe. Środek wprowadzony do gleby działa też na dżdżownice i chrząszcze biegaczowate, które pracują dla Ciebie. Na małej działce ROD pułapki, kopanie i płodozmian dają lepszy stosunek efektu do ryzyka.

Kiedy walczyć z drutowcami w polskim klimacie?

W strefach 6a–7a drutowce podchodzą do wierzchniej warstwy gleby wiosną, zwykle w kwietniu i maju, gdy ziemia jest wilgotna i nagrzewa się do kilkunastu stopni. To najlepszy moment na pierwsze pułapki i wiosenne spulchnianie, jeszcze przed sadzeniem ziemniaków. Każda larwa wyłapana wtedy nie zdąży już wgryźć się w świeże sadzeniaki.

Latem, w czasie upałów i suszy, larwy schodzą głębiej. Pułapki łapią wtedy mniej, ale szkody w bulwach mogą rosnąć, bo drutowce szukają wilgoci w soczystych ziemniakach. Nie przesuszaj więc grządki z ziemniakami. Równe podlewanie i ściółka zmniejszają ryzyko, że larwy potraktują bulwy jak źródło wody.

Druga fala aktywności przypada na koniec sierpnia, wrzesień i październik, gdy gleba znów jest wilgotna i chłodniejsza. Wtedy rozstaw pułapki ponownie, a po wykopkach przekop grządkę i wybierz larwy. Jesienne kopanie na działce ROD ma tę zaletę, że w chłodne dni ptaki chętnie korzystają z odkrytej ziemi. Zimą drutowce schodzą głębiej, więc zabiegi od listopada do marca nie mają sensu.

Jakie błędy najczęściej popełniają działkowcy?

Najczęstszy błąd to sadzenie ziemniaków w pierwszym roku po przekopaniu trawnika. To prosta droga do bulw podziurawionych jak sito. Drugi błąd to zostawianie ziemniaków w ziemi do października w suchą jesień, bo szkody rosną właśnie pod koniec sezonu.

Trzeci to jednorazowe zakopanie pułapek i zapomnienie o nich. Pułapka, której nie sprawdzasz co 2–3 dni, staje się dodatkowym pokarmem. Czwarty to zostawianie perzu i trawy na brzegach grządek, z których larwy wchodzą na zagon. Piąty to oczekiwanie, że problem zniknie w jeden sezon, choć larwy rozwijają się kilka lat.

Uszkodzone bulwy zjedz w pierwszej kolejności, a do piwnicy odłóż tylko zdrowe. Nie myl też drutowców z innymi szkodnikami. Wygryzione liście ziemniaka to robota stonki ziemniaczanej, a dziury w liściach kapusty zostawiają zwykle gąsienice bielinka kapustnika. Jesienią przekop grządkę po ziemniakach i rozstaw pierwsze pułapki, a wiosną powtórz je przed sadzeniem.