Kiedy przycinać bukszpan? Cięcie bukszpanu i ćma bukszpanowa

Bukszpan przycinaj od końca maja do końca czerwca, gdy skończy się pierwszy wiosenny przyrost, a drugi raz, lżej, w sierpniu. Po początku września odłóż nożyce, bo młode przyrosty nie zdążą zdrewnieć przed zimą. Tnij w pochmurny dzień, bo przecięte liście w pełnym słońcu brązowieją. W przeciwieństwie do tui bukszpan odbija ze starego drewna, więc zaniedbany krzew odmłodzisz mocnym cięciem w kwietniu. Każde cięcie to też przegląd na ćmę bukszpanową. Rozchyl krzew i szukaj oprzędów, zielono-czarnych gąsienic i ich odchodów.

Dlaczego termin i pogoda przy cięciu bukszpanu mają znaczenie?

Bukszpan zaczyna rosnąć w kwietniu i pod koniec maja ma już jasnozielony, miękki przyrost. Gdy przyrost się zatrzyma, krzew najlepiej znosi strzyżenie: rany szybko się zasklepiają, a z pąków poniżej cięcia wyrastają nowe, krótkie pędy, które zagęszczają kształt. Cięcie zbyt wczesne, na przykład w kwietniu, nie jest błędem, ale krzew i tak trzeba będzie wyrównać ponownie po wiosennym wzroście.

Drugi powód to słońce. Nożyce przecinają część liści, a po strzyżeniu na światło wychodzą liście z wnętrza krzewu, przyzwyczajone do cienia. W ostrym słońcu i upale przypalają się i brązowieją. Na pochmurną pogodę krzew przechodzi to bez śladu.

Trzeci powód to choroby. Najgroźniejsze jest zamieranie pędów bukszpanu wywołane przez grzyb Calonectria pseudonaviculata, dawniej Cylindrocladium buxicola. Na liściach pojawiają się brązowe plamy, na młodych pędach czarne smugi, a krzew w ciągu kilku dni gwałtownie gubi liście. Zarodniki rozprzestrzeniają się w ciepłej, wilgotnej pogodzie, z kroplami wody i na ostrzach narzędzi. Cięcie mokrego krzewu i przenoszenie nożyc od chorego do zdrowego to najprostsza droga do zarażenia całej obwódki. Ogólne zasady rozpoznawania takich chorób opisujemy w poradniku jak rozpoznać choroby grzybowe.

Czwarty powód to ćma bukszpanowa. Gąsienice żerują w głębi krzewu, a z zewnątrz widać je dopiero, gdy szkody są duże. Cięcie to dobra okazja, żeby zajrzeć do środka.

Jak przycinać bukszpan krok po kroku?

Przygotuj ostre nożyce ręczne do żywopłotu lub nożyce do bukszpanu, sekator, płachtę lub starą folię pod krzew, rękawice i spirytus lub inny środek do odkażania ostrzy.

1. Wybierz dzień. Pochmurny, suchy, bez upału. Liście muszą być suche, także od porannej rosy.
2. Odkaź narzędzia. Przetrzyj ostrza spirytusem przed pracą i po każdym krzewie, jeśli któryś budzi podejrzenia.
3. Rozłóż płachtę. Ścinki spadną na nią, a nie na ziemię, gdzie mogą zimować zarodniki i gąsienice.
4. Zajrzyj do środka. Rozchyl krzew dłońmi w kilku miejscach. Szukaj oprzędów, zjedzonych liści, zielono-czarnych gąsienic i ciemnych grudek odchodów.
5. Tnij tylko tegoroczny przyrost. Skracaj jasnozielone pędy, zostawiając 1–2 cm nowego przyrostu. Kule i stożki formuj od dołu do góry, obwódki i żywopłoty wyrównuj po sznurku.
6. Nadaj obwódce kształt trapezu. Podstawa ma być nieco szersza niż góra, żeby dolne gałązki miały światło.
7. Zbierz ścinki. Zdrowe możesz kompostować. Ścinki z plamami, czarnymi smugami lub gąsienicami wyrzuć w zamkniętym worku z odpadami, a nie na kompost.
8. Podlej krzewy pod korzeń, a nie po liściach, jeśli ziemia jest sucha.

Odmładzanie zaniedbanego bukszpanu. Bukszpan, w odróżnieniu od tui, wypuszcza nowe pędy także z grubego, starego drewna. Przerośnięty krzew możesz w kwietniu, przed ruszeniem wzrostu, skrócić nawet o połowę wysokości. Przez sezon będzie wyglądał nieładnie, ale w ciągu 1–2 lat się zagęści. Po takim cięciu podsyp kompost i pilnuj podlewania. Różnicę w podejściu dobrze widać w poradniku kiedy przycinać tuje, gdzie mocne cięcie kończy się trwałą łysiną.

Po cięciu zadbaj o krzew. Strzyżenie zabiera bukszpanowi część liści, więc przez kilka tygodni potrzebuje więcej wody i składników. Wiosną, w kwietniu, rozłóż pod krzewami 2–3 cm kompostu albo daj nawóz do roślin zimozielonych według etykiety. Po połowie sierpnia nie nawoź już azotem, bo pobudzisz przyrosty, które nie zdążą zdrewnieć. W suche lato podlewaj rzadko, ale obficie, pod krzew, około 5–10 l na metr obwódki. Jesienią, przed zamarznięciem gleby, podlej bukszpan jeszcze raz porządnie. Zimą zimozielone liście dalej odparowują wodę, a z zamarzniętej ziemi korzenie jej nie pobiorą, więc przesuszony krzew wiosną brązowieje od wierzchu.

Zimą brązowe lub pomarańczowe przebarwienia liści od strony południowej to częściej skutek mrozu, słońca i suszy niż choroby. Takie liście zwykle zielenieją albo zostają zastąpione przez wiosenny przyrost i znikają przy czerwcowym cięciu.

Jak rozpoznać i zwalczać ćmę bukszpanową?

Ćma bukszpanowa (Cydalima perspectalis) to motyl z Azji Wschodniej. W Polsce po raz pierwszy odnotowano ją w 2012 roku na Dolnym Śląsku. Według badaczy do 2020 roku była już notowana we wszystkich województwach. Żeruje wyłącznie na bukszpanie i potrafi w jednym sezonie ogołocić krzew z liści, a nawet z kory na cienkich gałązkach.

Gąsienice są zielonożółte, z czarną głową, czarnymi i białymi podłużnymi paskami oraz czarnymi brodawkami. Dorastają do ok. 4 cm. Motyl ma białe skrzydła z szerokim brązowym obrzeżeniem, ale bywają też osobniki całe brązowe. Jaja są jasnożółte, płaskie, złożone w nachodzących na siebie płytkach na liściach i trudno je wypatrzyć. Najłatwiej zauważyć oprzędy, czyli pajęczynowate sieci między liśćmi, zjedzone liście od środka krzewu i zielono-czarne grudki odchodów pod spodem.

W polskich warunkach szkodnik ma zwykle 2–3 pokolenia w roku. Młode gąsienice zimują w oprzędach z liści, schowane w głębi krzewu, i zaczynają żerować wczesną wiosną, gdy się ociepli. W ciepłe dni mogą ruszyć już w marcu. Kolejne pokolenia nakładają się latem, więc gąsienice możesz znaleźć od wiosny aż do października.

Na działce sprawdza się taki zestaw działań:

• Regularne przeglądy co 1–2 tygodnie od marca do października, ze szczególną uwagą w kwietniu i maju oraz w lipcu i sierpniu.
• Ręczne wybieranie gąsienic i oprzędów do wiadra z wodą. Na kilku kulach czy krótkiej obwódce to najskuteczniejsza metoda.
• Wycinanie mocno opanowanych fragmentów razem z oprzędami i wyrzucanie ich w zamkniętym worku.
• Mocny strumień wody z węża skierowany w głąb krzewu nad rozłożoną płachtą. Strąca część gąsienic, które potem zbierzesz.
• Pułapki feromonowe pokazują, kiedy lata motyl, czyli kiedy za 1–2 tygodnie spodziewać się nowych gąsienic. Nie wyłapią szkodnika do zera i nie zastąpią przeglądów.
• Preparaty biologiczne z bakterią Bacillus thuringiensis działają na żerujące, zwłaszcza młode gąsienice. Wybierz środek zarejestrowany do ochrony roślin ozdobnych przed gąsienicami, przeczytaj etykietę i oprysk kieruj w głąb krzewu.

Z chemią uważaj: bukszpan kwitnie w kwietniu i jego kwiaty odwiedzają pszczoły. Jeśli sięgasz po środek ochrony roślin, stosuj tylko zarejestrowany do tego celu, poza kwitnieniem i zgodnie z etykietą. Szare mydło działa słabo i tylko na młode gąsienice, do których dotrze. Jeśli mimo wysiłków ćma co roku ogołaca krzewy, rozważ zamianę obwódki na inną roślinę o drobnych, zimozielonych liściach, na przykład ostrokrzew karbowany.

Kiedy przycinać bukszpan i kiedy szukać ćmy w ciągu roku?

Tabela łączy terminy cięcia z kalendarzem przeglądów na ćmę. Daty są orientacyjne dla stref 6a–7a. W ciepłe wiosny wszystko przesuwa się o 1–2 tygodnie wcześniej.

Miesiąc	Cięcie	Ćma bukszpanowa
marzec – kwiecień	odmładzanie przerośniętych krzewów przed ruszeniem wzrostu	pierwsze przeglądy, zimujące gąsienice zaczynają żerować
maj	jeszcze nie; krzew rośnie	żerowanie gąsienic, przeglądy co tydzień
koniec maja – czerwiec	główne cięcie formujące	pierwsze motyle; po cięciu przejrzyj wnętrze krzewu
lipiec	przerwa, podlewanie w suszy	nowe pokolenie gąsienic, przeglądy
sierpień	drugie, lżejsze cięcie	kolejne pokolenie, wybieranie i wycinanie oprzędów
wrzesień – październik	bez cięcia	młode gąsienice szykują się do zimowania
listopad – luty	bez cięcia	sprawdź oprzędy przy cieplejszej pogodzie i wytnij je

Majowe i czerwcowe prace w ogrodzie zebraliśmy w kalendarzu na maj i kalendarzu na czerwiec, a sierpniowe w kalendarzu na sierpień.

Jakie błędy najczęściej popełniają działkowcy?

Najczęstszy błąd to strzyżenie w słońcu i upale. Efekt to rdzawobrązowa skorupa na całej kuli, która schodzi dopiero z kolejnym przyrostem. Tnij przy zachmurzeniu.

Drugi: cięcie mokrych krzewów i brudnymi narzędziami. Tak najłatwiej przenieść zamieranie pędów z jednego krzewu na całą obwódkę. Odkażaj ostrza i czekaj, aż liście wyschną.

Trzeci: ścinki z gąsienicami na kompoście. Gąsienice przeżyją i wrócą na krzewy. Zarażone ścinki wyrzucaj w zamkniętym worku.

Czwarty: przeglądanie krzewu tylko z zewnątrz. Ćma żeruje od środka, więc z wierzchu krzew długo wygląda zdrowo. Rozchylaj gałązki przy każdym podlewaniu.

Piąty: cięcie we wrześniu i październiku przed zimą. Młode przyrosty przemarzają, a krzew wchodzi w zimę osłabiony.

Szósty: zraszanie liści. Codzienne podlewanie z góry wieczorem utrzymuje wilgoć na liściach i sprzyja chorobom grzybowym. Lej wodę pod krzew, rano.

Jeśli na działce masz także krzewy kwitnące, pamiętaj, że rządzą się innymi zasadami. Na przykład budleję przycina się mocno wczesną wiosną, bo kwitnie na tegorocznych pędach.