Gnojówka z pokrzywy: jak ją zrobić? Przepis i proporcje

Gnojówkę z pokrzywy zrobisz z 1 kg posiekanego, świeżego ziela na 10 l wody w plastikowej, drewnianej lub ceramicznej beczce. Mieszaj codziennie. Po około 2 tygodniach gnojówka przestaje się pienić i brązowieje, wtedy jest gotowa. Do podlewania warzyw o dużych potrzebach rozcieńczaj ją 1:10, dla rozsady i do oprysku liści 1:20 (albo słabiej). Podawaj na wilgotną glebę co 10–14 dni od maja do lipca. Nie podlewaj nią grochu i fasoli, a cebuli i czosnku od lipca.

Po co na działce nawóz z pokrzywy i komu się przyda?

Gnojówka z pokrzywy to przede wszystkim szybki azot. Kompost i obornik budują glebę i oddają składniki powoli, a przefermentowany roztwór roślina pobiera od razu. Dlatego gnojówka sprawdza się jako zasilanie pogłówne w szczycie wzrostu, a nie jako zamiennik kompostu. Pełny zestaw nawozów naturalnych z dawkami opisujemy w rankingu nawozów naturalnych.

Pokrzywa to roślina azotolubna: rośnie tam, gdzie gleba jest żyzna, przy kompostownikach, płotach i na ugorach. Na działce ROD zwykle masz ją pod ręką za darmo. Wystarczy jedna beczka 30–50 l, żeby co dwa tygodnie zasilić kilka krzaków pomidora, cukinię i zagon kapusty.

Najwięcej korzyści daje warzywom, które szybko budują masę liści i pędów w pierwszej połowie lata. Według dat siewu i sadzenia z naszej encyklopedii wygląda to tak:

• pomidor: sadzony w maju, azot potrzebny głównie od 2–3 tygodni po posadzeniu do zawiązania owoców (więcej w poradniku nawóz do pomidorów),
• kapusta głowiasta: sadzona od kwietnia do czerwca, roślina o dużych potrzebach przez cały wzrost główki,
• cukinia i ogórek gruntowy: sadzone w maju i czerwcu,
• sałata: tylko słaby roztwór i nie tuż przed zbiorem liści.

Gnojówka nie pomoże, gdy problemem jest niedobór potasu, magnezu albo wapnia. Jeśli liście żółkną inaczej niż równomiernie od dołu, sprawdź objawy w poradniku jak rozpoznać niedobory pokarmowe, zanim dolejesz kolejną konewkę azotu.

Jak zrobić gnojówkę z pokrzywy krok po kroku?

1. Zbierz pokrzywę bez nasion. Najlepsza jest młoda, przed zawiązaniem nasion. Nasiona przetrwają fermentację i wrócą z resztkami na kompost, a potem na grządki. Bierz same nadziemne części, z miejsc z dala od dróg i rowów, które ktoś mógł opryskać.
2. Odważ ziele. Na 10 l wody potrzebujesz 1 kg świeżych pokrzyw. Na beczkę 30 l to 3 kg, na 50 l około 5 kg.
3. Posiekaj łodygi na kawałki kilkucentymetrowe. Pocięte ziele fermentuje równiej.
4. Wybierz naczynie z plastiku, drewna albo ceramiki. Metalowych wiader i beczek nie używaj.
5. Zalej wodą w proporcji 1:10 wagowo (1 kg ziela na 10 l). Zostaw kilka centymetrów zapasu pod brzegiem, bo masa się pieni. Deszczówka z altany jest najlepsza, ale odstana kranówka też się nada.
6. Przykryj przepuszczalnie jutą, gazą albo deską położoną na skos. Szczelna pokrywa nie przyspieszy fermentacji, a zapach po otwarciu będzie gorszy.
7. Mieszaj codziennie kijem. To dotlenia zawartość i ogranicza gnilny zapach.
8. Sprawdź gotowość po około 2 tygodniach. Gnojówka gotowa to brak piany po zamieszaniu i ciemnobrązowy płyn. Jeśli wciąż mocno się pieni, poczekaj kilka dni.
9. Odcedź ziele przez siatkę lub stare prześcieradło, a resztki wrzuć do kompostownika.

Na zapach pomaga garść mączki skalnej, np. mączki bazaltowej, rozsypana na powierzchni płynu. Źródła różnią się co do miejsca: jedne każą trzymać beczkę w cieniu, inne w słońcu. W słońcu fermentacja idzie szybciej, ale zapach jest mocniejszy. Na działce ROD ważniejsze od słońca jest to, gdzie stoi beczka. Postaw ją za altaną albo przy kompostowniku, nie przy wspólnej alejce i nie pod oknem altany sąsiada.

Jakie proporcje i dawki stosować przy podlewaniu i oprysku?

Rozcieńczenie 1:10 oznacza 1 l gotowej gnojówki i 9 l wody, czyli jedna pełna konewka 10 l. Przy 1:20 to pół litra na konewkę. W polskich i niemieckojęzycznych materiałach dla ogrodników powtarzają się te same liczby: 1:10 do podlewania warzyw o dużych potrzebach i 1:20 dla rozsady. Oprysk na liście robi się słabszym roztworem, od 1:20 do 1:50.

Zastosowanie	Proporcja / rozcieńczenie	Ilość roztworu	Kiedy i jak często
Nastaw gnojówki	1 kg świeżego ziela : 10 l wody	—	ok. 2 tygodnie, mieszanie codziennie
Podlewanie warzyw o dużych potrzebach (pomidor, kapusta, cukinia)	1:10	ok. 1–2 l na roślinę	co 10–14 dni, maj–lipiec, na wilgotną glebę
Rozsada i młode rośliny	1:20	0,2–0,5 l na roślinę	co 2 tygodnie, po wytworzeniu liści właściwych
Regularne, częste zasilanie (co tydzień)	1:40	jak przy podlewaniu	tylko gdy rośliny wyraźnie potrzebują azotu
Oprysk dolistny	1:20–1:50	do zwilżenia liści	w pochmurny dzień lub wieczorem
Wyciąg 24-godzinny (nie gnojówka)	1 kg ziela : 10 l wody, doba	oprysk 1:5	gdy nawóz jest potrzebny od razu

Ilości na roślinę są orientacyjne i pokrywają się z naszym harmonogramem dla pomidorów. Ważniejsza od dawki jest kolejność: najpierw podlej czystą wodą, potem roztworem. Na suchą glebę nawet rozcieńczona gnojówka może przypalić drobne korzenie.

Czego gnojówką nie podlewać i kiedy przestać:

Uprawa	Gnojówka z pokrzywy?	Dlaczego
Groch, fasola	nie	strąkowe same wiążą azot, a nadmiar daje liście kosztem strąków
Cebula, czosnek	najwyżej do czerwca	zbiór w lipcu–sierpniu, a późny azot pogarsza dojrzewanie i trwałość
Pomidor po zawiązaniu owoców	przejdź na potas	azot opóźnia dojrzewanie owoców
Kapusta, cukinia, ogórek	tak	duże potrzeby przez całe lato
Krzewy i drzewa owocowe od sierpnia	nie	pędy muszą zdrewnieć przed zimą

Ile gnojówki potrzebujesz na działkę ROD?

Proporcje przekładają się na prosty rachunek. Z 1 kg pokrzywy i 10 l wody dostajesz po odcedzeniu niecałe 10 l koncentratu, bo część płynu zostaje w zielu. Przy rozcieńczeniu 1:10 jeden litr koncentratu daje pełną konewkę 10 l roztworu, czyli zasilenie pięciu do dziesięciu krzaków pomidora po 1–2 l. Przy 1:20 ten sam litr wystarczy na dwie konewki dla rozsady.

Przykład dla typowego warzywnika na działce ROD (ustawa o ROD ogranicza działkę do 500 m², a warzywnik zajmuje zwykle jej część):

• 10 krzaków pomidora po 1,5 l roztworu 1:10 to 15 l roztworu, czyli 1,5 l koncentratu na jedno zasilanie,
• 3 cukinie po 2 l to 6 l roztworu, czyli 0,6 l koncentratu,
• 5 m² kapusty po ok. 3 l/m² to 15 l roztworu, czyli 1,5 l koncentratu.

Razem to ok. 3,5–4 l koncentratu co 10–14 dni. Od maja do końca lipca wychodzi 6–7 zasileń, czyli łącznie ok. 25 l koncentratu na sezon. Wystarczą więc dwa nastawy w beczce 20 l albo jeden duży w beczce 50 l, uzupełniony w czerwcu świeżym zielem. Większa beczka nie ma sensu: gnojówka stojąca tygodniami traci wartość, a pod koniec lipca i tak przestajesz zasilać azotem. Jak rozplanować grządki na małej działce, pokazujemy w poradniku plan działki ROD 300 m².

Gnojówka czy wyciąg? Gnojówka fermentuje około 2 tygodni i służy głównie do podlewania. Wyciąg 24-godzinny (1 kg ziela na 10 l wody przez dobę) jest gotowy od razu i w materiałach dla ogrodników pojawia się jako oprysk w rozcieńczeniu 1:5. Wyciąg jest słabszy, ale prawie nie śmierdzi, więc dobrze sprawdza się w tygodniu, gdy beczka jeszcze fermentuje.

Jakie błędy najczęściej popełniają działkowcy?

Podlewanie nierozcieńczoną gnojówką. „Mocniej” nie znaczy „lepiej”. Koncentrat przypala korzenie i liście. Najmocniejsze rozsądne rozcieńczenie to 1:10.

Za krótka fermentacja. Po 3–4 dniach masa wciąż intensywnie się pieni. Taki płyn ma inny skład niż gotowa gnojówka i mocniej śmierdzi. Jeśli potrzebujesz nawozu od razu, zrób wyciąg 24-godzinny, a nie niedokończoną gnojówkę.

Pokrzywa z nasionami. To prosty sposób, żeby za rok mieć pokrzywę w warzywniku. Zbieraj młode pędy albo odrosty po skoszeniu.

Azot do końca sezonu. Gnojówka podawana co tydzień od maja do września daje bujne liście, miękkie pędy i więcej mszyc. Jeśli liście są ciemnozielone, a roślina rośnie bujnie, odpuść kolejną dawkę. O mszycach na przenawożonych pędach piszemy w poradniku jak pozbyć się mszyc.

Gnojówka w jednej konewce z popiołem albo wapnem. Zasadowy dodatek sprzyja ulatnianiu się azotu w postaci amoniaku. Popiół i wapnowanie stosuj osobno, w innym terminie.

Beczka przy alejce. W ROD działki dzieli często kilka metrów, a zapach gnojówki to typowy powód skarg do zarządu. Przenieś ją na tył działki, przykryj i mieszaj codziennie.

Spalanie resztek. Odcedzone ziele to cenny materiał na kompost albo cienką ściółkę pod krzewy, np. pod porzeczkę czarną. Palenie odpadów zielonych w ROD jest zwykle zakazane regulaminem ogrodu, więc sprawdź zasady swojego ROD, zanim w ogóle o tym pomyślisz.

Kiedy zbierać pokrzywy i stosować gnojówkę w polskim klimacie?

W strefach 6a–7a sezon na gnojówkę układa się według terminów sadzenia warzyw z encyklopedii:

• Kwiecień–maj: pierwsze młode pokrzywy i pierwszy nastaw. Gotowa gnojówka w połowie maja trafi na rozsadę (1:20) i kapustę posadzoną w kwietniu.
• Czerwiec–lipiec: szczyt zasilania. Pomidory, cukinie i ogórki posadzone w maju dostają 1:10 co 10–14 dni. Pomidory po zawiązaniu owoców przestaw na nawóz potasowy.
• Koniec czerwca: ostatnia dawka pod cebulę i czosnek, jeśli w ogóle je zasilasz, bo zbiór przypada na lipiec i sierpień.
• Sierpień: azot tylko pod kapusty i późne warzywa liściowe, a pod krzewy i drzewa już nie.
• Wrzesień–październik: bez nowych nastawów pod warzywa. Pokrzywę skoszoną jesienią lepiej przerzucić warstwami na kompost, razem z liśćmi.

Pokrzywa po skoszeniu odrasta, więc jedna kępa przy płocie daje materiał na kilka nastawów w sezonie. Gotową gnojówkę zużyj w ciągu kilku tygodni. Im dłużej stoi w słońcu, tym więcej azotu ucieka i tym gorzej pachnie. W upalny tydzień łącz podlewanie gnojówką z mulczowaniem grządek, bo ściółka ogranicza parowanie, a rośliny lepiej korzystają z dawki.